шъхьэ


шъхьэ




(шъхьэр, шъхьэхэр)
1. голова
ЦIыфым, псэушъхьэм ыпкъышъол щыщэу, пшъэм шIот къупшъхьэ-зэхэлъ хъураеу шъхьакуцIыр зэрылъыр ары
Ышъхьэ шъхьац тIыргъо шIагъо тет
Шъхьэр псэумэ, паIо щыкIэрэп гущ.
Шъхьэм акъыл имылъмэ, лъэр мэулэу гущ.
2. сам
Ышъхьэ фегъадэ — ежь фэдэу елъытэ
Ышъхьэ репэсы
3. ум
Акъыл
Ащ шъхьэ иI
Шъхьэ зимыIэм къыщышI хабзэр къехъулIагъ
4. голова (как единица счета скота)
Зы былымым фаIо
Былымышъхьэ пчъагъэу иIэм гъэ къэсми хэхъо
5. глава
Пащэ, Iэшъхьэтет
Къалэм ышъхь
Къэралым ышъхь
6. глава
Тхылъым е статьям щыщ едзыгъу
Романыр шъхьэ заулэ мэхъу
Апэрэшъхьэр дэгъоу тхыгъэ, ятIонэрэшъхьэм джыри седжагъэп
7. крыша
Унэм, бгъагъэм ыкIыIу телъыр ары
Унэм шъхьэ тыралъхьагъ
Унэм ышъхьэ ыIэтыгъ
Къэнджалышъхь
8. макушка
Iэташъхь
Iэташъхьэр агъэпытагъ
9. верхняя часть, на
КIыIу
Бгышъхьэ, кушъхьэ, столышъхь, шъхьангъупчъашъхь
Столышъхьэм телъ
10. колос, початок, шляпка
Лэжьыгъэм ышъхь
Натрыфышъхь
Коцышъхь
Семчыкышъхь
11. крышка
Пхъуантэм ышъхьэ техыгъ
Къэмланэм ышъхьэ тезыгъ
12. исток, верховье
ПсыкIэр зыдакIорэм псышъхьэр макIо
Лэбашъхьэ былымхэр афыгъ
13. пищевой продукт в форме конуса
Шъоущыгъушъхьэ къыщэфыгъ
14. головка (топор, молоток, мотыга)
КIы зышIолъ Iэмэ-псымэхэми араIо
Ощым ышъхьэ шIозыгъ
Уатэм ышъхьэ къышIомызынэу пигъэпытыхьагъ

Толковый словарь адыгейского языка. - Майкоп, издание второе, переработанное. . . 2006.

Смотреть что такое "шъхьэ" в других словарях:

  • Ачишхо — горная вершина в Краснодарском крае, расположена в системе Главного Водораздела, западнее пос.Красная Поляна. По мнению П.У.Аутлева, в основе перевода оронима лежат два адыгских элемента: ачъэ – «козел», шъхьэ – «голова», «вершина», «макушка».… …   Топонимический словарь Кавказа

  • Яшамба — небольшая речка в Краснодарском крае; впадает в Черное море в районе пос.Голубая Бухта. Название гидронима сильно искажено и, возможно, трансформировано из Яшашха, где яшы в шапсугском диалекте – «сом»; шъхьэ – «верх», «верховье», «верховья реки …   Топонимический словарь Кавказа

  • а — I 1. Бэ пчъагъэм итэу, ящэнэрэшъхьэр къикIэу, лъыIэсрэ глаголмэ ясубъект къегъэлъагъо личный показатель субъекта третьего лица множественного числа переходных глаголов Атхы они пишут, атхыгъ они написали 2. Бэ пчъагъэм итэу, ящэнэрэшъхьэр къикIэу …   Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ

  • готыгъ — (гот) зыпI. гл. 1. стоял, а, о рядом ЫбгъукIэ щытыгъ Ащ яунэ тучаным готыгъ 2. вырос, ла, ло сбоку Мыгъэ натрыфыр бэгъогъагъэ, натрыф щэпкъ пэпчъ шъхьэ тIурытIу щырыщ готыгъ 3. являлся, лась, лось сторонником кого либо Игъусагъ Ар тхьаматэм… …   Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ

  • гохъон — (гохъоныр гохъуагъ) гл. имасд. образоваться (сбоку, появиться сбоку, приблизиться сбоку) Натрыфым шъхьэ гохъоныр ригъэжьагъ …   Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ

  • гъэлыгъуагъэр — бл. уахъ. иприч. опаленный, ая, ое Шъхьэ гъэлыгъуагъэр къабзэу ылъэси щыуаным итыпсым хилъхьагъ …   Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ

  • джашъо — (джашъор, джашъохэр) 1. голый, лысый Цы зэрымытыр е куамэ зытемытыр ары Хъурышъо джашъу Шъхьэ джашъу Пхъэджашъу 2. бедный Мылъку иIэп, тхьамыкI Ар джашъо хъугъэ, тхьамыкIэ хъугъэ …   Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ

  • закъо — (закъор, закъохэр) один, одинокий, ая, ое Зы нахь мыхъурэр, зизакъоу щыIэр ары ЛIы закъу Шъхьэ закъу Сомэ закъо иI Изакъоу кIуагъэ …   Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ

  • къампI — (къампIэр) перхоть Шъхьэ напI, шъхьэхад Ышъхьэ къампIэр хиз …   Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ

  • къыгокIагъ — (къыгокIэ) лъым. вырос, ла, ло (сбоку) Ыбгъу готэу къэкIыгъ Натрыфым шъхьэ къыгокIагъ Чъыгым къутамэ къыгокIагъ …   Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ